Roszczenia związane z ograniczeniem w użytkowaniu działki na skutek wybudowania na niej linii energetycznej

Ograniczenie w użytkowaniu działki na skutek wybudowania na niej linii energetycznej stanowi zwykle bardzo poważne utrudnienie dla właściciela nieruchomości. Bardzo często instalacje elektryczne zostały wybudowane na działce wiele lat temu. Analiza stanu prawnego każdej nieruchomości obciążonej istnieniem linii energetycznej wymaga zgromadzenia dokumentacji oraz zbadania jej na wielu płaszczyznach prawnych zmieniających się częstokroć na przestrzeni lat. Ważnym elementem do zbadania jest zawsze istnienie tzw. służebności przesyłu. Zgodnie z art. 305¹ kodeksu cywilnego, nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 kodeksu cywilnego – tj. urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa – prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Na podstawie art. 305⁴ kodeksu cywilnego do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych, tak więc m. in. art. 292 zd. 1 kodeksu cywilnego stanowiący, że służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Dotychczas panowało jednolite orzecznictwo, na podstawie którego przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego[1], w konsekwencji czego wyrażono pogląd o możliwości posiadania służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu oraz o dopuszczalności doliczania okresu takiego posiadania przed 3 sierpnia 2008 r. do mającego miejsce po tej dacie posiadania służebności przesyłu. Obecnie pogląd ten być może się zmieni na skutek postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2023 r. (sygn. akt: III CZP 108/22), w którym zostało wskazane, że przyjęcie istnienia w stanie prawnym obowiązującym przed 3 sierpnia 2008 r. służebności „o treści odpowiadającej służebności przesyłu” oraz doliczenie czasu posiadania takiej służebności do czasu niezbędnego do zasiedzenia służebności przesyłu narusza zakaz działania prawa wstecz. Naruszenie takie może mieć rażąco niekorzystne skutki dla właścicieli nieruchomości, gdyż często urządzenia przesyłowe zostały wybudowane na wiele lat przed przyjęciem zakwestionowanej wykładni i należałoby uznać, że minął już termin zasiedzenia, bez umożliwienia właścicielom podjęcia odpowiednich kroków prawnych.

Każda sprawa odszkodowawcza ma swój indywidualny charakter i wymaga odrębnego zbadania. Wśród elementów, które na pewno trzeba zbadać, należy wymienić przede wszystkim:

1. możliwość dochodzenia w trybie cywilnym roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z zajętej działki w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu;
2. możliwość dochodzenia w trybie cywilnym roszczenia za obniżenie wartości działki na skutek wybudowania na niej linii energetycznej lub wydanie samej tzw. decyzji lokalizacyjnej na podstawie ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych. Ograniczenia w korzystaniu z działek na mocy decyzji lokalizacyjnej stanowią tzw. „Małe Wywłaszczenie”;
3. możliwość dochodzenia w trybie administracyjnym roszczenia o wynagrodzenie za ograniczenie w korzystaniu z działki na skutek wybudowania na niej linii energetycznej lub wydania samej decyzji lokalizacyjnej;
4. możliwość dochodzenia w trybie administracyjnym roszczenia o odszkodowanie za szkody związane z wybudowaniem na działce linii energetycznej lub wykonaniem decyzji lokalizacyjnej. W skład tego odszkodowania wchodzi wyłącznie szkoda bezpośrednia wynikła z prac na działce, w tym utrata wartości nieruchomości z nich wynikająca.

Kancelaria świadczy usługi doradztwa i audytu wszelkich form ograniczenia w użytkowaniu nieruchomości na skutek wybudowania na nich np. linii energetycznej. Kancelaria świadczy także kompleksową pomoc prawną w postępowaniach sądowych oraz administracyjnych. Zapraszamy do współpracy!

[1]          Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2008 r. (sygn. akt: III CZP 89/08).