Ustawa Kodeks karny skarbowy („KKS”) umożliwia sprawcom uszczupleń fiskalnych naprawienie swoich błędów i powrót na ścieżkę życia w zgodzie z prawem podatkowym. Oprócz żalu za grzechy i (w domyśle) postanowienia poprawy niezbędne jest naprawienie wyrządzonej szkody, tj. wyrównanie uszczerbku w budżecie państwa. Instytucja czynnego żalu uregulowana jest przede wszystkim w art. 16 KKS, w którym wskazano, że nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu. Zwolnienie z kary stosuje się tylko wtedy, gdy w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ postępowania przygotowawczego uiszczono w całości wymagalną należność publicznoprawną uszczuploną popełnionym czynem zabronionym. Jeżeli czyn zabroniony nie polega na uszczupleniu tej należności, a orzeczenie przepadku przedmiotów jest obowiązkowe, sprawca powinien złożyć te przedmioty, natomiast w razie niemożności ich złożenia – uiścić ich równowartość pieniężną. Powyższe zawiadomienie organu powołanego do ścigania wnosi się na piśmie, ustnie do protokołu, przez e-doręczenie lub za pośrednictwem konta w e-Urzędzie Skarbowym. Należy pamiętać, że zawiadomienie jest bezskuteczne, jeżeli zostało złożone:
- w czasie, kiedy organ ścigania miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego;
- po rozpoczęciu przez organ ścigania czynności służbowej, w szczególności przeszukania, czynności sprawdzającej lub kontroli zmierzającej do ujawnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, chyba że czynność ta nie dostarczyła podstaw do wszczęcia postępowania o ten czyn zabroniony.
Z możliwości czynnego żalu nie mogą skorzystać sprawcy, którzy:
- kierowali wykonaniem ujawnionego czynu zabronionego;
- wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie, polecili jej wykonanie ujawnionego czynu zabronionego;
- zorganizowali grupę albo związek mający na celu popełnienie przestępstwa skarbowego albo taką grupą lub związkiem kierowali, chyba że zawiadomienie o popełnionym karalnym czynie dokonali ze wszystkimi członkami grupy lub związku;
- nakłaniali inną osobę do popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego w celu skierowania przeciwko niej postępowania o ten czyn zabroniony.
Z uwagi na powyższe, zawiadomienie o czynnym żalu jest skuteczne, jeśli w wyznaczonym (zarówno przez przepisy, jak i przez właściwy organ) terminie sprawca dopełni ciążących na nim obowiązków, w szczególności uiści zaległą lub uszczuploną należność publicznoprawną. W praktyce wygląda to tak, że czynny żal powinien zostać złożony jednocześnie z naprawieniem szkody (najczęściej poprzez zapłacenie zaległego podatku wraz z odsetkami). Jeśli nie jest możliwe jednoczesne wykonanie tych czynności, to warto najpierw uiścić wymaganą należność, a w kolejnym kroku przesłać do właściwego organu czynny żal.
Pismo ujawniające przestępstwo lub wykroczenie skarbowe powinno spełniać opisane wcześniej warunki formalne. Treść wnoszonego dokumentu powinna być przygotowana z rozmysłem, a przed wysłaniem sprawca/szczególnie spółka lub przedsiębiorca powinien się upewnić, czy dopełnił wszystkich wymogów. W piśmie należy bowiem zawrzeć „istotne okoliczności” dotyczące popełnionego czynu, a to nie jest okoliczność łatwa do opisania i oczywista. Najważniejsze jest jednak to, aby w czynnym żalu niczego nie ukrywać i nie zatajać. Nie można zapomnieć, że jeżeli dany czyn stanowi zarówno przestępstwo/wykroczenie skarbowe, jak i zwykłe przestępstwo/wykroczenie, to czynny żal nie uchroni przed zwykłą odpowiedzialnością karną, której źródłem nie jest KKS, ale odpowiednio kodeks karny lub kodeks wykroczeń.
Wsparcie prawne dla biznesu
Kancelaria świadczy usługi doradztwa i wsparcia prawnego we wszelkich postępowaniach dotyczących zobowiązań podatkowych, w tym także przygotowuje oświadczenia czynnego żalu. Zapraszamy do współpracy!
